Pryszcze: Od czego wychodzą? Poznaj 10+ przyczyn i odzyskaj gładką cerę

Pryszcze to problem, który dotyka wielu z nas, niezależnie od wieku. Zrozumienie ich przyczyn jest pierwszym i najważniejszym krokiem do skutecznej walki o zdrową i gładką cerę. W tym artykule kompleksowo omówię zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne czynniki sprzyjające powstawaniu niedoskonałości, aby pomóc Ci zrozumieć problem i podjąć świadome kroki w celu poprawy stanu Twojej skóry.

Krok po kroku: Jak w Twojej skórze rodzi się stan zapalny?

Z mojego doświadczenia wynika, że aby skutecznie radzić sobie z trądzikiem, trzeba zrozumieć jego mechanizm. To nie jest jeden problem, ale złożony proces, w którym kilka czynników działa jednocześnie. Oto kluczowe etapy powstawania pryszczy:

1. Nadmierna produkcja łoju (łojotok): Gruczoły łojowe zaczynają wytwarzać zbyt dużo sebum, czyli naturalnego oleju skóry. To sprawia, że skóra staje się tłusta i błyszcząca.
2. Wzmożone rogowacenie ujść mieszków włosowych: Komórki naskórka w ujściach mieszków włosowych (czyli porach) zaczynają się nadmiernie namnażać i nie złuszczają się prawidłowo. Tworzą one swego rodzaju "korek", który zatyka por.
3. Kolonizacja przez bakterie *Cutibacterium acnes*: W zatkanym, beztlenowym środowisku gruczołu łojowego idealne warunki do namnażania znajdują bakterie *Cutibacterium acnes* (dawniej *Propionibacterium acnes*), które naturalnie bytują na naszej skórze.
4. Rozwój stanu zapalnego: Namnożone bakterie i rozkładany przez nie łój prowadzą do reakcji zapalnej. Organizm próbuje zwalczyć "intruzów", co objawia się zaczerwienieniem, obrzękiem i bólem czyli typowym pryszczem.

Nadprodukcja sebum: Kiedy Twój naturalny płaszcz ochronny staje się problemem

Sebum to naturalna substancja tłuszczowa, którą produkują nasze gruczoły łojowe. Jego główną rolą jest ochrona skóry przed utratą wody i czynnikami zewnętrznymi, a także utrzymanie jej elastyczności. Problem pojawia się, gdy gruczoły łojowe zaczynają pracować zbyt intensywnie, prowadząc do nadprodukcji sebum, czyli łojotoku. Tłusta cera, rozszerzone pory i nieestetyczne błyszczenie to tylko niektóre z widocznych objawów. Co gorsza, nadmiar sebum staje się idealną pożywką dla bakterii i sprzyja zatykaniu porów, tworząc podłoże dla powstawania pryszczy.

Blokada ujścia mieszka włosowego: Czym są zaskórniki i dlaczego to pierwszy krok do pryszcza?

Kiedy nadmierna produkcja sebum łączy się ze wzmożonym rogowaceniem naskórka, powstaje idealny scenariusz dla rozwoju trądziku. Zamiast prawidłowo się złuszczać, martwe komórki naskórka gromadzą się w ujściach mieszków włosowych, tworząc mikroczopy, które blokują odpływ łoju. W ten sposób powstają zaskórniki. Zaskórniki otwarte, czyli czarne kropki, to nic innego jak utleniony łój i martwe komórki w otwartym porze. Zaskórniki zamknięte to małe, białe grudki pod skórą, gdzie por jest całkowicie zatkany. Niezależnie od typu, zaskórniki są pierwszym, kluczowym krokiem do powstania stanu zapalnego i pełnoprawnego pryszcza.

Rola bakterii Cutibacterium acnes: Mieszkaniec Twojej skóry, który czasem staje się wrogiem

Na naszej skórze naturalnie bytuje wiele mikroorganizmów, w tym bakterie *Cutibacterium acnes* (dawniej znane jako *Propionibacterium acnes*). W normalnych warunkach są one nieszkodliwe, a nawet pełnią pewne funkcje ochronne. Jednak w środowisku zatkanego mieszka włosowego, gdzie panują warunki beztlenowe i jest obfitość sebum, bakterie te zaczynają się nadmiernie namnażać. Wytwarzają one substancje, które podrażniają ścianki mieszka włosowego i wywołują reakcję zapalną. To właśnie ta reakcja jest bezpośrednią przyczyną zaczerwienienia, bólu i obrzęku, które charakteryzują pryszcze.

Hormonalna burza w Twoim ciele to główny winowajca niedoskonałości

Jako ekspert w dziedzinie pielęgnacji skóry, często podkreślam, że hormony odgrywają kluczową rolę w kondycji naszej cery. To właśnie one są często głównym motorem napędowym dla pojawiania się pryszczy, zwłaszcza w określonych okresach życia.

Androgeny pod lupą: Dlaczego hormony męskie są kluczowe w powstawaniu trądziku (także u kobiet)?

Androgeny to grupa hormonów płciowych, które są obecne zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet, choć w różnych stężeniach. To właśnie one są głównymi stymulatorami gruczołów łojowych. Kiedy poziom androgenów wzrasta (np. w okresie dojrzewania, ciąży, menopauzy) lub gdy skóra staje się na nie nadwrażliwa, gruczoły łojowe zaczynają produkować znacznie więcej sebum. Ten nadmiar łoju, w połączeniu z innymi czynnikami, takimi jak wzmożone rogowacenie naskórka, tworzy idealne warunki dla rozwoju trądziku. U kobiet nadmierna aktywność androgenów może być związana z różnymi zaburzeniami, co zawsze wymaga dokładnej diagnostyki.

Trądzik przed okresem: Jak cykl menstruacyjny wpływa na stan Twojej cery?

Wiele kobiet doświadcza nasilenia zmian trądzikowych tuż przed miesiączką. Nie jest to przypadek. W drugiej fazie cyklu menstruacyjnego, czyli fazie lutealnej, poziom progesteronu wzrasta, a estrogenów spada. Te wahania hormonalne mogą prowadzić do zwiększonej produkcji sebum, a także do niewielkiego obrzęku skóry, co sprzyja zatykaniu porów. To dlatego często obserwujemy pojawienie się bolesnych, podskórnych pryszczy, zwłaszcza w okolicach brody, żuchwy i szyi, na kilka dni przed okresem.

Trądzik dorosłych: Dlaczego problem wraca lub pojawia się po 25. roku życia?

Trądzik to nie tylko problem nastolatków. Coraz częściej obserwuję go u osób po 25. roku życia, a nawet po 30. i 40. Trądzik dorosłych, zwany także trądzikiem późnym, często ma podłoże hormonalne i jest zlokalizowany w dolnej części twarzy na linii żuchwy, brodzie i szyi. Może być wywołany przewlekłym stresem, zaburzeniami hormonalnymi (nawet niewielkimi), odstawieniem antykoncepcji hormonalnej, a także czynnikami genetycznymi. Jest to często problem uporczywy, który wymaga holistycznego podejścia i cierpliwości.

PCOS i inne zaburzenia hormonalne: Kiedy pryszcze są sygnałem, by odwiedzić lekarza?

Jeśli borykasz się z uporczywym, rozległym trądzikiem, który nie reaguje na standardowe metody pielęgnacji, powinieneś/powinnaś rozważyć konsultację z lekarzem. Trądzik, zwłaszcza ten o charakterze torbielowatym, zlokalizowany na żuchwie, brodzie, szyi i plecach, w połączeniu z innymi objawami, takimi jak nieregularne miesiączki, nadmierne owłosienie (hirsutyzm), wypadanie włosów czy trudności z zajściem w ciążę, może być sygnałem poważniejszych zaburzeń hormonalnych. Klasycznym przykładem jest zespół policystycznych jajników (PCOS). W takich przypadkach niezbędna jest wizyta u endokrynologa lub ginekologa, którzy pomogą zdiagnozować przyczynę i dobrać odpowiednie leczenie.

Co jesz, to widać na Twojej twarzy wpływ diety na stan cery

Jako Natan Pietrzak, zawsze powtarzam, że skóra jest lustrem naszego wnętrza. To, co jemy, ma bezpośredni wpływ na jej kondycję. Choć wpływ diety na trądzik był kiedyś bagatelizowany, dziś wiemy, że odgrywa on znaczącą rolę.

Cukier i wysoki indeks glikemiczny: Czy słodycze naprawdę karmią Twoje pryszcze?

Niestety, odpowiedź brzmi: tak, słodycze i produkty o wysokim indeksie glikemicznym (IG) mogą znacząco przyczyniać się do powstawania pryszczy. Gdy spożywamy produkty takie jak białe pieczywo, słodycze, słodzone napoje czy przetworzone przekąski, nasz poziom cukru we krwi gwałtownie wzrasta. W odpowiedzi organizm wydziela duże ilości insuliny i insulinopodobnego czynnika wzrostu (IGF-1). Te hormony stymulują produkcję androgenów, co z kolei nasila wydzielanie sebum i wzmaga stany zapalne w skórze. To prosta droga do zatkanych porów i nowych wyprysków.

Mleko i nabiał na ławie oskarżonych: Fakty i mity dotyczące ich wpływu na trądzik

Wpływ mleka i produktów mlecznych na trądzik jest tematem wielu dyskusji i badań. Choć nie u każdego wywołują one problemy, u niektórych osób mogą nasilać zmiany trądzikowe. Podejrzewa się, że dzieje się tak z powodu zawartości hormonów (np. IGF-1) i czynników wzrostu w mleku, które mogą stymulować gruczoły łojowe. Co ciekawe, największy problem często sprawia mleko odtłuszczone. Jeśli zauważasz, że po spożyciu nabiału Twoja cera się pogarsza, warto spróbować diety eliminacyjnej i obserwować reakcję skóry. Pamiętaj jednak, że reakcja jest bardzo indywidualna.

Dieta przeciwzapalna: Jakie produkty włączyć do menu, by walczyć ze stanem zapalnym od środka?

Walka z trądzikiem to nie tylko eliminowanie szkodliwych produktów, ale także świadome włączanie tych, które wspierają zdrowie skóry. Dieta przeciwzapalna to klucz do poprawy kondycji cery. Oto, co warto włączyć do swojego menu:

• Warzywa i owoce: Szczególnie te bogate w antyoksydanty, np. jagody, szpinak, brokuły, papryka.
• Zdrowe tłuszcze: Kwasy omega-3, obecne w tłustych rybach morskich (łosoś, makrela), siemieniu lnianym, orzechach włoskich i awokado, mają silne działanie przeciwzapalne.
• Pełnoziarniste produkty: Zamiast białego pieczywa, wybieraj pełnoziarniste makarony, brązowy ryż i pieczywo razowe, które mają niższy indeks glikemiczny.
• Białko roślinne i chude mięso: Fasola, soczewica, ciecierzyca, drób, indyk.
• Zielona herbata: Bogata w polifenole, które działają przeciwzapalnie.
• Woda: Odpowiednie nawodnienie organizmu jest kluczowe dla zdrowia skóry.

Czekolada i ostre przyprawy: Czy popularne przekonania mają naukowe podstawy?

Przez lata krążyły mity, że czekolada i ostre przyprawy są głównymi winowajcami pryszczy. Dziś wiemy, że ich wpływ na trądzik nie jest jednoznacznie potwierdzony naukowo w taki sposób, jak ma to miejsce w przypadku produktów o wysokim indeksie glikemicznym. Oczywiście, czekolada mleczna często zawiera dużo cukru, co może mieć pośredni wpływ. Ostre przyprawy mogą natomiast wywoływać miejscowe zaczerwienienie i rozszerzenie naczyń krwionośnych, ale rzadko są bezpośrednią przyczyną powstawania pryszczy. Zawsze warto obserwować swoją skórę i indywidualne reakcje.

Twój styl życia pisze historię Twojej skóry stres, sen i codzienne nawyki

Nie tylko geny czy dieta wpływają na naszą cerę. To, jak żyjemy, jak radzimy sobie ze stresem i jak dbamy o podstawowe potrzeby organizmu, ma ogromne znaczenie. Jako Natan Pietrzak, często widzę, jak codzienne nawyki potrafią sabotować nawet najlepsze starania pielęgnacyjne.

Jak kortyzol, hormon stresu, sabotuje Twoją walkę o gładką cerę?

W dzisiejszym zabieganym świecie stres stał się niestety nieodłącznym elementem życia wielu z nas. Kiedy jesteśmy pod wpływem przewlekłego stresu, nasz organizm wydziela więcej kortyzolu, nazywanego "hormonem stresu". Kortyzol ma wiele funkcji, ale w kontekście skóry, stymuluje gruczoły łojowe do zwiększonej produkcji sebum. To z kolei prowadzi do przetłuszczania się skóry i zwiększa ryzyko powstawania pryszczy. Dodatkowo, stres osłabia barierę ochronną skóry i nasila stany zapalne, co sprawia, że skóra staje się bardziej podatna na wypryski i trudniej się regeneruje.

Niedobór snu: Dlaczego zarwana noc jest widoczna na Twojej twarzy?

Sen to czas, kiedy nasz organizm, w tym skóra, intensywnie się regeneruje. Brak odpowiedniej ilości snu (zaleca się 7-9 godzin na dobę) zaburza równowagę hormonalną, podnosi poziom kortyzolu i wpływa na procesy naprawcze w skórze. Niedobór snu osłabia również układ odpornościowy, co sprawia, że skóra staje się bardziej podatna na infekcje i stany zapalne. Efekt? Cera staje się szara, zmęczona, a istniejące pryszcze mogą się nasilać, podczas gdy nowe pojawiają się częściej.

Papierosy i alkohol: Cisi wrogowie zdrowej skóry, o których często zapominasz

Palenie papierosów i nadmierne spożycie alkoholu to nawyki, które mają destrukcyjny wpływ na cały organizm, a skóra cierpi na tym szczególnie. Dym tytoniowy zawiera tysiące toksycznych substancji, które uszkadzają kolagen i elastynę, prowadząc do przedwczesnego starzenia się skóry. Ponadto, palenie zaburza mikrokrążenie, zmniejsza dotlenienie tkanek i nasila stany zapalne. Alkohol natomiast odwadnia organizm, rozszerza naczynia krwionośne i może zaburzać gospodarkę hormonalną, co również negatywnie odbija się na kondycji cery, sprzyjając powstawaniu wyprysków i zaczerwienień.

Dotykanie twarzy i telefon przy policzku: Jak nieświadomie przenosisz bakterie?

To jeden z najczęstszych, a zarazem najbardziej niedocenianych czynników. Nasze ręce, nawet jeśli wydają się czyste, są siedliskiem bakterii i zanieczyszczeń, które nieustannie przenosimy z różnych powierzchni. Częste dotykanie twarzy, podpieranie brody czy wyciskanie pryszczy to prosta droga do rozsiewania bakterii i zaostrzania stanów zapalnych. Podobnie jest z telefonem komórkowym ekran, który przez cały dzień dotykamy brudnymi palcami, a następnie przykładamy do policzka, staje się idealnym transporterem bakterii. Moja rada: staraj się świadomie unikać dotykania twarzy, regularnie myj ręce i dezynfekuj ekran telefonu.

Pielęgnacyjne grzechy główne błędy, które kosztują Cię gładką skórę

Wiele osób z cerą trądzikową, w dobrej wierze, popełnia błędy pielęgnacyjne, które zamiast pomagać, tylko pogarszają stan skóry. Jako Natan Pietrzak, widzę to bardzo często w mojej praktyce. Pamiętaj, że mniej znaczy czasem więcej, a kluczem jest delikatność i świadomy wybór produktów.

Zbyt agresywne oczyszczanie: Paradoks wysuszania, które prowadzi do większego przetłuszczania

To jeden z najczęstszych błędów. Wiele osób z cerą tłustą i trądzikową uważa, że im mocniej wysuszą skórę, tym lepiej. Sięgają po silne żele myjące, toniki z alkoholem i szczoteczki do twarzy o twardym włosiu. Niestety, zbyt agresywne oczyszczanie narusza naturalną barierę hydrolipidową skóry, prowadząc do jej przesuszenia i podrażnienia. W odpowiedzi na to, gruczoły łojowe zaczynają produkować jeszcze więcej sebum, próbując nadrobić utratę nawilżenia. W efekcie skóra przetłuszcza się jeszcze bardziej, a problem trądziku się nasila. Zawsze wybieraj delikatne, nawilżające produkty do mycia.

Kosmetyki komedogenne: Sprawdź, czy Twoje ulubione produkty nie zatykają porów

Komedogenność to zdolność składnika kosmetycznego do zatykania porów i tworzenia zaskórników. Wiele popularnych składników, takich jak niektóre oleje mineralne, lanolina, silikony czy woski, może być komedogennych, zwłaszcza w przypadku cery trądzikowej. Stosowanie takich kosmetyków, nawet jeśli są przeznaczone do cery problematycznej, może prowadzić do powstawania nowych wyprysków. Zawsze czytaj składy swoich produktów i szukaj tych oznaczonych jako "niekomedogenne" lub "nieaknegenne". To dotyczy nie tylko kremów, ale także podkładów, korektorów i filtrów przeciwsłonecznych.

Niedokładny demakijaż: Dlaczego to prosta droga do porannych niespodzianek?

Po całym dniu na naszej skórze gromadzą się resztki makijażu, kurz, pot, sebum i zanieczyszczenia środowiskowe. Pominięcie wieczornego demakijażu to jeden z najgorszych grzechów pielęgnacyjnych. Te wszystkie zanieczyszczenia zatykają pory, utrudniają skórze oddychanie i stwarzają idealne warunki do namnażania się bakterii. Efekt? Rano budzisz się z nowymi wypryskami i szarą, zmęczoną cerą. Pamiętaj o dwuetapowym demakijażu najpierw olejek lub płyn micelarny, a następnie delikatny żel lub pianka do mycia twarzy.

Rzadkie pranie pędzli i ręczników: Niewidoczne siedliska bakterii

To często pomijany, ale niezwykle ważny aspekt higieny. Pędzle, gąbki do makijażu, a także ręczniki, których używamy do osuszania twarzy, są idealnym siedliskiem dla bakterii, martwych komórek naskórka i resztek kosmetyków. Jeśli nie czyścisz ich regularnie, za każdym razem, gdy ich używasz, przenosisz te zanieczyszczenia i bakterie z powrotem na swoją skórę, zaostrzając problem trądziku. Moja rada: pędzle i gąbki myj co najmniej raz w tygodniu, a ręcznik do twarzy zmieniaj codziennie lub używaj jednorazowych ręczników papierowych.

Geny, leki, środowisko mniej oczywiste przyczyny pryszczy, o których musisz wiedzieć

Poza tymi najbardziej oczywistymi przyczynami, istnieją również czynniki, na które mamy mniejszy wpływ, ale które nadal odgrywają istotną rolę w powstawaniu trądziku. Warto być ich świadomym, aby móc kompleksowo podejść do problemu.

Czy skłonność do trądziku można odziedziczyć po rodzicach?

Niestety, tak. Skłonność do trądziku jest w dużej mierze dziedziczna. Jeśli Twoi rodzice, dziadkowie lub rodzeństwo zmagali się z trądzikiem, istnieje znacznie większe prawdopodobieństwo, że i Ty będziesz miał/a ten problem. Geny mogą wpływać na wiele aspektów, takich jak wielkość i aktywność gruczołów łojowych, wrażliwość na hormony, a nawet na to, jak silnie Twoja skóra reaguje stanem zapalnym. To nie oznacza, że jesteś skazany/a na trądzik, ale wskazuje, że możesz być bardziej podatny/a i wymagać bardziej konsekwentnej pielęgnacji i ewentualnie leczenia.

Leki, które mogą powodować lub nasilać zmiany trądzikowe sprawdź swoją apteczkę

Niektóre leki, choć niezbędne w leczeniu innych schorzeń, mogą mieć niepożądany efekt uboczny w postaci wywoływania lub nasilania trądziku. Warto o tym wiedzieć i w razie potrzeby skonsultować się z lekarzem, jeśli zauważysz pogorszenie stanu cery po rozpoczęciu nowej terapii. Do takich leków należą między innymi:

• Kortykosteroidy: Zarówno te stosowane doustnie, jak i miejscowo (np. w kremach).
• Leki przeciwpadaczkowe: Niektóre substancje czynne mogą wpływać na skórę.
• Antydepresanty: Szczególnie te z grupy litu.
• Witaminy z grupy B: Zwłaszcza witamina B12 w wysokich dawkach może u niektórych osób wywoływać trądzik.
• Niektóre leki hormonalne: Poza antykoncepcją, inne terapie hormonalne również mogą mieć wpływ.

Smog i zanieczyszczenia: Jak warunki w polskich miastach wpływają na Twoją skórę?

W Polsce, zwłaszcza w sezonie grzewczym, problem zanieczyszczenia powietrza (smogu) jest bardzo poważny. Cząsteczki pyłów zawieszonych (PM2.5, PM10) oraz inne toksyczne substancje obecne w powietrzu mają negatywny wpływ na naszą skórę. Osadzają się na jej powierzchni, zatykają pory, wywołują stres oksydacyjny i nasilają stany zapalne. Długotrwała ekspozycja na zanieczyszczenia może prowadzić do pogorszenia bariery ochronnej skóry, zwiększenia produkcji sebum i zaostrzenia zmian trądzikowych. Dlatego tak ważna jest codzienna, dokładna pielęgnacja oczyszczająca i stosowanie kosmetyków z antyoksydantami, zwłaszcza jeśli mieszkasz w dużym mieście.

Kiedy domowe sposoby to za mało zrozum, że trądzik to choroba, którą się leczy

Rozumiem, że wiele osób próbuje radzić sobie z pryszczami na własną rękę, stosując domowe sposoby czy ogólnodostępne kosmetyki. To naturalne. Jednak jako Natan Pietrzak muszę podkreślić, że trądzik to choroba, a nie tylko defekt kosmetyczny. Czasem potrzebna jest profesjonalna pomoc.

Sygnały alarmowe: Kiedy wizyta u dermatologa jest absolutnie konieczna?

Nie zawsze jesteśmy w stanie sami poradzić sobie z trądzikiem. Istnieją sygnały, które powinny skłonić Cię do wizyty u dermatologa. Nie zwlekaj, jeśli:

• Brak poprawy: Pomimo stosowania odpowiedniej pielęgnacji i zmian w stylu życia, stan Twojej cery nie poprawia się przez kilka tygodni.
• Nasilone, bolesne zmiany zapalne: Pojawiają się duże, czerwone, bolesne guzki, cysty lub ropne zmiany.
• Trądzik torbielowaty: Charakteryzuje się głębokimi, bolesnymi torbielami, które mogą prowadzić do powstawania blizn.
• Ryzyko powstawania blizn: Widzisz, że po pryszczach zostają trwałe przebarwienia lub blizny zanikowe/przerostowe.
• Pogorszenie jakości życia: Trądzik wpływa na Twoje samopoczucie, samoocenę i kontakty społeczne.
• Trądzik na dużych obszarach ciała: Oprócz twarzy, zmiany pojawiają się na plecach, klatce piersiowej czy ramionach.

Trądzik grudkowy, krostkowy, ropowiczy: Czym się różnią i dlaczego to ważne?

Zrozumienie typu zmian trądzikowych jest kluczowe dla doboru odpowiedniego leczenia. Dermatolog jest w stanie precyzyjnie ocenić rodzaj trądziku i zaproponować skuteczną terapię.

Trądzik grudkowy: Charakteryzuje się obecnością twardych, czerwonych grudek, które są bolesne w dotyku. Nie zawierają ropy i są wynikiem stanu zapalnego w głębszych warstwach skóry.

Trądzik krostkowy: Oprócz grudek, pojawiają się krosty małe, wypełnione ropą wykwity z czerwoną obwódką. Są one bardziej powierzchowne niż grudki.

Trądzik ropowiczy (torbielowaty): To najcięższa postać trądziku, objawiająca się dużymi, bolesnymi guzkami, torbielami i ropniami, które często łączą się ze sobą. Niesie ze sobą duże ryzyko powstawania trwałych blizn i wymaga natychmiastowej interwencji lekarskiej.

Przeczytaj również: Rana po pryszczu? Gojenie bez blizn i przebarwień krok po kroku.

Podsumowanie przyczyn: Stwórz własną mapę potencjalnych winowajców

Jak widzisz, przyczyn powstawania pryszczy jest wiele i często działają one synergicznie. Zachęcam Cię do refleksji nad własnym stylem życia, dietą, nawykami pielęgnacyjnymi i historią zdrowia. Spróbuj stworzyć swoją własną "mapę potencjalnych winowajców" zastanów się, które z omówionych czynników mogą być główną przyczyną Twoich problemów z cerą. Zidentyfikowanie ich to pierwszy, najważniejszy krok do podjęcia świadomych działań i skutecznej walki o zdrową i piękną skórę.